Ẩm thực Hàn Quốc

Tết Việt rườm rà (2): Khổ vì ăn!

GiadinhNet - Người ta hay ví von vui như Tết, ngon như cỗ Tết... nhưng trong đời sống hiện đại nhiều người cũng phải buột miệng kêu khổ vì Tết, mệt như ăn cỗ Tết.

Ngày Tết, ở nhiều làng quê Việt vẫn duy trì phong tục mâm trên - mâm dưới một cách khắt khe. Theo đó, toàn bộ đàn ông thường được ngồi mâm trên còn phụ nữ thì ngồi mâm dưới. Hễ mâm trên "đụng đũa" thì mâm dưới mới được "ăn theo". Tất nhiên không phải 100% các gia đình đều như thế nhưng phong tục nặng nề này đã tồn tại dai dẳng ở nhiều vùng miền phía Bắc.

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa, nguồn gốc của phong tục này bắt nguồn từ việc ăn uống đông đúc với nhiều thế hệ trong gia đình, dòng họ nên thường chia ra nhiều mâm, mỗi mâm sẽ có sự tương đồng về vai vế, độ tuổi để tiện bề xưng hô, giao tiếp. Sau này, việc đàn ông ngồi mâm riêng cũng được lý giải theo cách dễ chấp nhận là để tiện rượu chè, chúc tụng.

Tuy nhiên, tùy theo quan niệm của mỗi vùng miền mà phong tục này đã phân hóa một cách đa dạng, phức tạp. Thậm chí, cách thức sum họp dịp lễ Tết này còn dây dưa sang cả lề lối ngày thường. Đó là những người chồng đến bữa cơm ngồi ngất ngưởng trên phản cao bên cút rượu, con cái và vợ hoặc chui vào xó bếp hoặc rải manh chiếu dưới nền nhà chờ chồng "đụng đũa". Giữa ngày Tết đòi hỏi không khí vui vẻ, chan hòa mà chuyện mâm trên-mâm dưới bị mang ra đe nẹt, phân biệt thì vui sao cho được.

Trao đổi với Báo Gia đình & Xã hội, chị Nguyễn Thu An - một phụ nữ gốc Nam làm dâu xứ Bắc tâm sự: "Ở quê chồng tôi, một làng quê thuộc vùng chiêm trũng tỉnh Hà Nam cứ ngày Tết đến là nhao nhác vì chuyện chia mâm, đợi mâm. Theo đó, ngoài lo việc cỗ bàn thì phụ nữ trong nhà phải cố nhớ cho được vai vế của từng người đàn ông trong họ mạc để mời họ lên mâm. Các bậc trưởng lão mời ngồi phản giữa nhà, kế hai bên là con trưởng, con trai, cháu trai, sau tất cả là đàn bà con dâu con gái và tất nhiên phải chờ đủ người mới ngồi, ngồi đủ mới dọn cỗ. Mỗi bữa cơm Tết như vậy thường mất rất nhiều thời gian, nghi lễ. Chưa kể đàn ông không có con trai sẽ không được ngồi cùng".

Trong nhà chị Thu An, em chồng chị là con thứ, lại sinh con một bề thành ra chỗ ngồi bên mâm cỗ Tết được mặc định là mâm dưới. Chị kể, dù là người đàn ông có sự nghiệp thành đạt, vợ đẹp con khôn, ở công ty có uy "hét ra lửa" nhưng mỗi lần về Tết quê lại đối diện với nỗi ngậm ngùi. Khi ngồi cạnh chị em, vợ con, anh ta thường nói vui rằng: "Nếu không có đàn bà con gái lo bếp núc đến mâm dưới cũng chẳng có mà ăn!". Nhưng đâu phải người đàn ông nào cũng bình thản được như thế.

Bằng chứng là nhiều gia đình, giữa ngày xuân vẫn nhiếc móc, cạnh khóe nhau vì mỗi cái vị trí ngồi. Nào: Tại sao ông được ngồi cùng tôi? Chỗ của ông phải ở đằng, của tôi đằng kia này mới đúng vai vế... rồi đến cả những người đàn ông ấm ức vì "nỗi đau thị mẹt" khi bị phân biệt thì đỏ mặt tía tai gây gổ ngay. Dân gian có câu "Trời đánh tránh miếng ăn" nhưng nhiều gia đình, rạn vỡ bắt đầu từ chỗ ngồi ăn!

Niềm vui ngày Tết đầy mộc mạc

Đương nhiên là cần! Thậm chí nhiều người đàn ông vẫn ý thức rõ tình yêu với mẹ, với vợ vì họ nặng gánh hi sinh, vất vả. Trong mái nhà đầy hương vị Tết, nếu không có những người phụ nữ dậy từ tinh mơ gà gáy nấu cỗ cúng gia tiên đến cuối ngày vẫn còn vục đầu rửa từng mâm bát đĩa thì ngày Tết có gì mà nhớ mà thương? Ấy thế nhưng tại sao đến một mâm cơm sum vầy, một chén rượu xuân đúng nghĩa họ không có quyền hưởng?

Hẳn sẽ có người buột miệng nói rằng uống thì cứ uống thôi, ai cấm! Nhưng điều những người đàn bà quen ngồi mâm dưới cần đâu phải cái chén rượu nghĩa đen dốc thẳng vào cổ họng mà là sự chia sẻ, chung vui và tôn trọng trong giờ khắc thiêng liêng giao hòa giữa năm cũ, năm mới; giữa lối sống cổ truyền và hiện đại. Ngay cả mâm trên - mâm dưới ở góc độ văn hóa, tâm lý cũng không đơn thuần là sự khác biệt về vị trí nữa mà nhiều khi đó là nỗi ám ảnh, mặc cảm sâu xa.

Những đứa trẻ trong gia đình phân biệt mâm trên-mâm dưới sẽ nghĩ gì khi bà chúng, mẹ chúng phải chờ đàn ông "đụng đũa" mới được ăn hoặc giữa ngày xuân các bà, các mẹ tuyệt nhiên không được một chén rượu mừng, một lời chúc tụng?... Trong khi đời sống hiện đại đã tân tiến đến mức các thiết kế bồn rửa bàn cũng hướng ra ngoài để người phụ nữ khỏi "cô đơn" với bức tường trước mặt với nỗi buồn của dáng lưng cong cong như ong thợ tất tưởi lo dọn dẹp lau chùi.

Có thể, nếu mặc kệ những người phụ nữ (đặc biệt là phụ nữ thôn quê), họ sẽ vẫn "tình nguyện" ngồi mâm dưới vì tâm lý, quan niệm hay đơn giản để tiện chăm sóc con cái trong bữa ăn hay mẹ con, chị em nói chuyện cho hợp nhưng hỏi những người đàn ông mâm trên đang đỏ mặt tía tai vì rượu hay rung đùi hãnh diện về danh phận đàn ông niềm hạnh phúc sum vầy đúng nghĩa đang thường trực trong ý nghĩ, trong niềm trắc ẩn của mình, hẳn sẽ mong manh lắm.

Tết Việt rườm rà (1): Đàn ông ngày càng ích kỷ?

GiadinhNet - Phong tục chúc Tết là truyền thống ý nghĩa trong đời sống văn hóa Việt nhưng rất nhiều nàng dâu sợ Tết quê chồng vì cảnh hết "chạy sô" đi chúc Tết họ hàng làng xóm lại lao vào bếp lo cỗ bàn trong khi chồng say sưa "chém gió", rượu chè...

Nhắc đến Tết, người ta thường nghĩ ngay đến mâm cao cỗ đầy. Có lẽ cũng vì thế mà từ xa xưa dân gian quen gọi là "ăn Tết" thay vì "chơi Tết" hay gì khác. Ngoài mâm cỗ, từ "ăn Tết" gói ghém thêm cả những niềm háo hức của trẻ con, mong ngóng của người lớn khi chuẩn bị những món ăn truyền thống, khi quây quần bên cỗ bài tam cúc hoặc ngủ gật trong lúc chờ bánh chưng sôi...

Những niềm vui giản dị ấy đã làm nên bao cái Tết đầm ấm, hạnh phúc từ thời "đói quanh năm, no ba ngày Tết".Truyền thống của người Việt từ xưa thể hiện qua mâm cỗ ngày Tết là ước mong sự no ấm, thịnh vượng của mỗi gia đình, mọi người, mọi nhà ăn uống không chỉ để no bụng mà trên hết để hiểu được nhiều giá trị cuộc sống.

Ấy thế nhưng trong đời sống hiện đại, mâm cao cỗ đầy nhiều khi chẳng khiến con người gần nhau hơn. Vì sao vậy? Là bởi điều kiện sống bây giờ khác. Ngày nào cũng ăn uống đầy đủ, không phải đợi Tết đến mới được ăn ngon và lý do quan trọng hơn nữa là cả năm quần quật làm lụng với "trăm mối tơ vò" về ngoại giao, công việc, sức khỏe, sức ép đời sống... Tết lại nai lưng ra lo cỗ bàn thì oải lắm, nghỉ ngơi chẳng phải sướng hơn sao? Không hẳn ai cũng nghĩ thế nhưng đó vẫn là mối băn khoăn của nhiều người.

Chén rượu đầu xuân nhiều khi mang đến những hệ lụy

Một điều không thể phủ nhận đó là không khí Tết bây giờ rõ ràng đã khác xưa. Khác từ trong bếp khác ra. Khác từ lòng người khác lại. Hiếm ai còn cảm giác trông đứng trông ngồi cho con gà cúng khỏi rạn da, dặn nhau nhớ ra vườn lúc tinh sương cắt hoa vào bày lễ hay lắng nghe âm thanh thậm thịch giã giò đếm ngược từng canh đợi Tết.

Một bà nội trợ sống giữa Hà Nội kể cho chúng tôi nghe, ở quê chị, cứ đến ngày "giã giò" là bố mẹ "triệu tập" con cái về để làm cho đủ 4 loại giò theo truyền thống là giò nạc, giò xào, giò mỡ, giò lòng và bày cỗ từ ngày ấy (khoảng 22 tháng Chạp âm lịch) cho đến Tết. Đương nhiên, để biểu trưng cho sự đủ đầy, miếng giò ắt phải dày đến vài đốt tay và con cháu cứ việc ăn cho kì hết. Đừng ai dại dột hỏi "ăn gì mà ăn lắm thế" hay "bày gì mà nhiêu khê thế" bởi đó sẽ bị mặc định là một sự "xúc phạm" đến bản sắc vùng miền.

Tuy nhiên, phía sau bản sắc này còn chứa đựng khá nhiều rắc rối khi con cái, cháu chắt có lỡ trái ý các cụ không thu xếp về đúng ngày "giã giò", thể nào cũng gay to! Dù sao, đó vẫn chỉ là một trong hàng trăm ví dụ về chuyện Tết đến không có mặt, không ăn là giận!

Nhiều nơi, ngày Tết vẫn giữ tập tục dọn cỗ chờ khách, khách đến là ngả mâm ra, mời mọc, chúc rượu. Đương nhiên chẳng ai quan trọng ăn uống mà mời nhau chén rượu xuân thể hiện tình cảm, sự gắn bó nhưng cũng vì quan trọng hóa tập tục này mà nhiều người ngậm ngùi khi bị buộc phải ăn, buộc phải uống, ngày cả chục lượt vì "sợ giận". Và phía sau mâm cỗ giao đãi ấy, ngoài niềm vui, ngoài truyền thống tốt đẹp từ ngàn xưa còn chứa đựng cả những nỗi mệt mỏi, cả nể, đãi bôi xuất phát từ bao đổi thay, áp lực của đời sống hiện đại.

Vào mỗi dịp Tết, một trong những nỗi lo lắng của các gia đình Việt đó là chuẩn bị mâm cỗ sao cho thật tươm tất, thịnh soạn. Tuy nhiên, đôi khi vì lo quá mà hóa ra lại… thiếu. Thiếu ở đây chính là việc ăn uống khoa học, không sa đà vào rượu chè, bia bọt...

Theo thống kê, trong Tết cổ truyền, đa phần người Việt ăn quá nhiều đồ ngọt, đồ dầu mỡ, uống quá nhiều bia rượu và một trong những hậu quả đó là nhập viện vì rối loạn tiêu hóa, tai nạn giao thông trong những ngày đầu năm mới.

Ai bất đắc dĩ phải vào bệnh viện dịp Tết sẽ không khó để bắt gặp cảnh cha mẹ vạ vật ôm con cấp cứu vì rối loạn tiêu hóa, đón giao thừa trong viện hoặc cảnh sứt đầu mẻ trán vì đụng độ, tai nạn trong hơi men... và người người vẫn thở dài tỏ ra "thông cảm" cho nhau: Ngày Tết ấy mà!

Nói là nói vậy nhưng giờ bảo không bày biện mâm cao cỗ đầy, không "chén chú, chén anh" e rằng... không ra ngày Tết! nên cuối cùng vẫn là ý thức của người. Mà ý thức này đa phần không thoát khỏi quan niệm, phong tục mà đám đông sáng tạo ra từ truyền thống vốn mộc mạc, đề cao giá trị tinh thần của dân tộc.

Một người mẹ ôm con chờ khám tại bệnh viện dịp Tết

Tết đến xuân về dường như là thời điểm người ta luôn thường trực những lý do để ăn uống, say sưa mà không ai quở trách. Lâu nay, chỉ thấy ai từ chối ăn uống, chúc tụng bị quy là "khinh người", không biết lễ nghĩa, trước sau chứ mấy ai dừng đúc lúc được khen là tỉnh táo, khôn ngoan là tấm gương cần học tập!

Nhiều người từng đưa ra dẫn chứng, không chỉ dịp lễ Tết mà ngay đời sống thường nhật, ở nước ngoài ăn uống khác mình lắm. Trên bàn tiệc, mỗi người được tự do lựa chọn thứ đồ mình thích và có quyền từ chối, gọi thêm đồ khác phù hợp mà khỏi lo bị ai khích bác, chuốc say. Nhưng tập tục, thói quen là thứ khó thay đổi bởi lối suy nghĩ đã ăn sâu vào tiềm thức: "Say sưa nghĩ cũng hư đời/ Hư thời hư vậy, say thời cứ say".

Đã có một nhà văn gọi mùa xuân xứ mình bằng danh từ khá hoa mỹ: Mùa xuân nghiêng! Nhưng từ ngữ đầy ẩn ý ấy chứa đựng bao gánh nặng, mệt mỏi trong cơn ăn uống say sưa được nối dài bất tận. Rõ ràng, truyền thống dân tộc vốn chẳng sinh ra mâm cỗ Tết để bất cứ ai phải kêu khổ vì ăn song sự cổ hủ, lệch chuẩn về văn hóa đã mang đến nhiều hệ lụy! Đối nghịch với hình ảnh ăm ắp, tràn trề cỗ bàn ngày Tết lắm khi là sự cạn kiệt, vô cảm về cảm xúc con người.